ثواب سلام در اسلام

سنّت سلام کردن در ادیان قبل از اسلام

سلام کردن اولین مرحله برای ارتباط سالم بین دو انسان است که حاوی پیام‌های متعددی از قبیل دوستی، صمیمیّت، محبت، تواضع، دعای خیر و ... است. بر همین اساس، طبیعی است که علاوه بر اسلام، در ادیان الهی دیگر و حتی در جوامع غیر دینی نیز سلام کردن به سبک‌های گوناگون وجود داشته باشد. به همین دلیل باید گفت مصداق‌های مختلفی از سلام در میان اقوام و ملت‌های پیش از اسلام نیز سابقه دارد. آیاتی از قرآن و نیز برخی روایات، نشان‌دهنده وجود این سنت در ادیان الهی پیشین است:

1. حضرت آدم(علیه السلام)

بر اساس روایتی، خدای متعال به حضرت آدم(علیه السلام) فرمود تا بر فرشتگان سلام فرستاده و بگوید:

«السَّلَامُ عَلَیکمْ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکاتُهُ». ایشان نیز دستور خدا را انجام داد. ملائکه در جواب وی گفتند: «عَلَیک السَّلَامُ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکاتُهُ». به دنبال آن بود که خدا به آدم(ع) فرمود: «این تحیت تو و فرزندانت تا پایان دنیا است».[1]

2. حضرت نوح(علیه السلام)

بر اساس آیات قرآن در زمان حضرت نوح(علیه السلام) از این تحیت استفاده می‌شد:

«قیلَ یا نُوحُ اهْبِطْ بِسَلامٍ مِنَّا وَ بَرَکاتٍ عَلَیک وَ عَلی‏ أُمَمٍ مِمَّنْ مَعَک ...»؛[2] (به نوح) گفته شد: «ای نوح، با سلامی از ناحیه ما و برکاتی بر تو و بر امت‌‌هایی که با تو هستند، فرود آی...» .

3. حضرت ابراهیم(علیه السلام)

در چند آیه از قرآن تصریح شده است که حضرت ابراهیم(علیه السلام) از این نوع تحیت استفاده نموده است:

وقتی فرستادگان الهی برای دادن بشارت خدمت ابراهیم(علیه السلام)رسیدند، بر او سلام کردند: «وَ لَقَدْ جاءَتْ رُسُلَنا ابراهیم بِالْبُشری قالُوا سَلاماً قالَ سَلامٌ...»؛[3] و فرستادگان ما [فرشتگان‏] برای ابراهیم(علیه السلام)بشارت آوردند و گفتند: «سلام!» (او نیز در پاسخ آنان) گفت: «سلام».

یا وقتی که مهمانان آن‌ حضرت(علیه السلام)بر وی وارد شده و به او سلام کردند.[4]حضرت نیز جواب سلام آنان را داد:

«إِذْ دَخَلُوا عَلَیهِ فَقالُوا سَلاماً قالَ سَلامٌ...»؛[5] وقتی(مهمانان) نزد ابراهیم(علیه السلام)آمدند؛« سلام گفتند». (آن‌ حضرت(علیه السلام)نیز) گفت: «سلام...»

همچنین حضرت ابراهیم(علیه السلام)به عموی خود فرمود: «سَلامٌ عَلَیک سَأَسْتَغْفِرُ لَک رَبِّی إِنَّهُ کانَ بی‏ حَفِیا»؛[6] «سلام بر تو! من به زودی برای تو از پروردگارم تقاضای عفو می‏کنم؛ چرا که او همواره نسبت به من مهربان بوده است».

[1] شیخ صدوق، علل الشرائع، ج 1، ص 102، قم، کتاب فروشی داوری، چاپ اول، 1385ش.

[2] هود، 48.

[3] هود، 69.

[4] ذاریات، 24.

[5] ذاریات، 24.

[6] مریم، 47.

سنّت سلام و تحیّت در اسلام [1]

سلام پیام‌آور سلامت، امنیّت، آشتی، دوستی و محبّت است؛ سلام نشانه آسودگی از خطرها و کدورت‌ها است در یک کلام: سلام، سلامتی می‌آورد. سلام، تحیت دین اسلام است. همه امت ها، اقوام و طوایف به هنگام برخورد با یکدیگر، برای خود تحیّت، تعارف و احترامی داشته و دارند. منتها در گفتار و عمل، انواع و اقسام گوناگون دارد مانند: برداشتن کلاه، دست بلند کردن، سر فرود آوردن، زانو زدن، (مخصوصا در برابر بزرگان و شاهان و....) یا گفتن کلماتی به‌تناسب‌ آداب و رسوم، هر قوم و طایفه‌ای که حاکی از خضوع، خشوع و احترام اشخاص در برابر یکدیگر است.

معنای تحیت

«تحیت» در لغت از ماده «حیات» به معنی دعا برای حیات دیگری کردن است، خواه این دعا به صورت «سلام علیک» (خدا تو را به سلامت دارد) یا «حیّاک اللّه» (خدا تو را زنده بدارد) و یا مانند آن است.

سلام، تحیت اسلامی

اسلام که خود دین صلح و آشتی و محبت و مودت بوده و همیشه پیروان خود را به این امر مهم دعوت کرده، طرز برخورد با اشخاص را به بهترین وجه بیان کرده و روشن ساخته است که جایگاه تحیت در اسلام چیست؟ چه کسانی باید آغازگر این مهم باشند؟ آیا مانند زمان جاهلیت (جاهلیت قرون وسطائی یا عصر ارتباطاتی)، باید همیشه ضعفا و کوچکترها و بی‌پولها و... به بزرگان و قدرتمندان و پولداران و صاحبان اسم و رسم احترام بکنند، یا اسلام در این مورد تعریف دیگری دارد؟

سلام و تحیت در قرآن

در قرآن مجید به مناسبت های گوناگون آیاتی در این زمینه وارد شده و با الفاظی همچون «تحیت» و «سلام» آمده و وظائف اشخاص را نسبت به همدیگر درباره سلام و این که چگونه سلام کنند و به چه کسانی سلام کنند و طرز پاسخ سلام دیگران چیست، یاد داده و به بهترین وجه بیان کرده است.

«وَإِذَا حُییتُم بِتَحِیةٍ فَحَیواْ بِأَحْسَنَ مِنْهَا أَوْ رُدُّوهَا...» ( نساء: ۸۶.) "هرگاه به شما تحیت گویند، پاسخ آن را بهتر از آن بدهید؛ یا(لااقل) به همان گونه پاسخ گوئید."

«...وَتَحِیتُهُمْ فِیهَا سَلاَمٌ...» (سوره یونس: ۱۰) "گفتار آنها (بهشتیان) در بهشت این است که: خداوندا، منزهی تو! و تحیت آنها در آنجا سلام است ... ".

«وَلَقَدْ جَاءتْ رُسُلُنَا إِبْرَاهِیمَ بِالْبُـشْرَى قَالُواْ سَلاَمًا قَالَ سَلاَمٌ...»(هود: ۶۹) "فرستادگان ما "فرشتگان" برای ابراهیم بشارت آوردند، گفتند: سلام! (او نیز) گفت: سلام."

«وَنَبِّئْهُمْ عَن ضَیفِ إِ بْراَهِیمَ * إِذْ دَخَلُواْ عَلَیهِ فَقَالُواْ سَلامًا...»(حجر، ۵۱ و ۵۲ ) "و به آنها (مردم) از مهمان های ابراهیم خبر ده! هنگامی که بر او وارد شدند، گفتند: سلام."

«...یقُولُونَ سَلامٌ عَلَیکمُ ادْخُلُواْ الْجَنَّةَ بِمَا کنتُمْ تَعْمَلُونَ» (نحل: ۳۲) "همانها که فرشتگان (مرگ) روحشان را می‌گیرند در حالی که پاک و پاکیزه‌اند؛ به آنها می‌گویند: سلام بر شما! وارد بهشت شوید."

«قَالَ سَلَامٌ عَلَیک سَأَسْتَغْفِرُ لَک رَبِّی...»( مریم: ۴۷) "ابراهیم (به پدرش) گفت: سلام بر تو! من بزودی از پروردگارم برایت تقاضای عفو می‌کنم... ".

« لَا یسْمَعُونَ فِیهَا لَغْوًا إِلَّا سَلَامًا...» (مریم: ۶۲) "(بهشتیان) در آنجا هرگز گفتار لغو و بیهوده‌ای نمی‌شنوند؛ و جز سلام در آنجا سخنی نیست..." .

«...فَإِذَا دَخَلْتُم بُیوتًا فَسَلِّمُوا عَلَى أَنفُسِکمْ تَحِیةً مِّنْ عِندِ اللَّهِ مُبَارَکةً طَیبَةً...»( نور: ۶۱ ) "... و هنگامی که داخل خانه‌ای شدید بر خویشتن سلام کنید، سلام و تحیتی از سوی خداوند، سلامی پربرکت و پاکیزه!"

«...وَإِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ قَالُوا سَلَامًا * ... أُولَئِک یجْزَوْنَ الْغُرْفَةَ بِمَا صَبَرُوا وَیلَقَّوْنَ فِیهَا تَحِیةً وَسَلَامًا» (فرقان: ۶۳ و ۷۵) "... و هنگامی که جاهلان آنها (عباد الرحمان) را مخاطب سازند (و سخنان نابخردانه گویند)، به آنها سلام می‌گویند (و با بی‌اعتنایی و بزرگواری می‌گذرند). آری آنها هستند که درجات عالی بهشت در برابر شکیباییشان به آنان پاداش داده می‌شود و در آن با تحیت و سلام روبرو می‌شوند."

«تَحِیتُهُمْ یوْمَ یلْقَوْنَهُ سَلَامٌ» ( احزاب: ۴۴) "تحیت آنان (مؤمنان) در روزی که او (خدا) را دیدار می‌کنند، سلام است؛... و برای آنها پاداش پرارزشی فراهم ساخته است."

«إِلَّا قِیلًا سَلَامًا سَلَامًا» (واقعه: ۲۶) "تنها چیزی که (بهشتیان) می‌شنوند، سلام است."

از این آیات استفاده می‌شود که سلام، نه تنها تحیّت و هدیه و شعار مؤمنان و خوبان در دنیا می‌باشد، بلکه تحیت و هدیه اهل بهشت هم می‌باشد. گرچه متأسفانه در جامعه اسلامی ما بعضی ها آن را به فراموشی سپرده‌اند.

[1]منبع: فرج الله فرج اللهی، سلام بهترین هدیه اسلامی، درسهایی از مکتب اسلام، شماره ۵۳۴، شهریور ۱۳۸۴.